Πώς γεννήθηκαν οι βράχοι των Μετεώρων

Στάσου στους πρόποδες των Μετεώρων, στο Καστράκι ή στην έξοδο της Καλαμπάκας, και κοίτα τον βράχο από κοντά. Αυτό που από μακριά μοιάζει με ενιαία γκρίζα πέτρα είναι γεμάτο στρογγυλεμένες κροκάλες, σαν βότσαλα από ποτάμι. Και αυτό ακριβώς είναι: υλικό που κουβάλησαν ποτάμια σε μια θάλασσα που δεν υπάρχει πια.

Μια θάλασσα ανάμεσα σε βουνά

Εδώ κάποτε απλωνόταν η Μεσοελληνική Αύλακα. Σύμφωνα με το Γεωπάρκο Μετεώρων-Πύλης, ήταν μια τεράστια θαλάσσια λεκάνη που ξεκινούσε από τη σημερινή Θεσσαλία και έφτανε ως τη σημερινή Αλβανία, με μήκος τουλάχιστον 200 χιλιόμετρα και πλάτος 30 έως 40. Δυτικά της υψωνόταν η Πίνδος και ανατολικά βουνά όπως το Βέρμιο και ο Βούρινος.

Μεγάλα ποτάμια διέβρωναν αυτά τα βουνά και κατέβαζαν στη θάλασσα χαλίκια, κροκάλες και άμμο, για εκατομμύρια χρόνια. Στις εκβολές τους σχηματίστηκαν δέλτα και τα υλικά στοιβάζονταν κάτω από το νερό, στρώση πάνω σε στρώση. Έτσι γεννήθηκαν τα Κροκαλοπαγή των Μετεώρων: συνεκτικά κροκαλοπαγή με ενστρώσεις ψαμμίτη, μέρος του σχηματισμού Πενταλόφου-Μετεώρων. Το Γεωπάρκο τους δίνει ηλικία 10 έως 30 εκατομμυρίων χρόνων, στο Ολιγόκαινο και το Μειόκαινο.

Από τον βυθό στους πυλώνες

Σήμερα ο παλιός βυθός στέκεται όρθιος, σε βράχους που φτάνουν τα 200 μέτρα ύψος και απλώνονται σε πάνω από 7 τετραγωνικά χιλιόμετρα, κατά το Γεωπάρκο. Οι κινήσεις του φλοιού έσπασαν τα κροκαλοπαγή με ρήγματα και ρωγμές. Το νερό κυλούσε μέσα στις ρωγμές, ο πάγος του χειμώνα τις άνοιγε κι άλλο και ο άνεμος έκανε τα υπόλοιπα, ώσπου σχηματίστηκαν απότομες χαράδρες που χώρισαν τους όγκους σε ξεχωριστούς βράχους.

Οι πυλώνες, ως σχήμα, είναι πολύ νεότεροι από την πέτρα τους. Μια μελέτη του 2020 στο επιστημονικό περιοδικό Geoheritage τοποθετεί την αρχή της διάβρωσης που τους λάξευσε στο Πλειστόκαινο, περίπου 700.000 χρόνια πριν, αν και οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν την εκτίμηση πολύ χονδρική.

Από το 1988 τα Μετέωρα είναι μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, μικτό, δηλαδή για τη φυσική και για την πολιτιστική τους αξία. Από το 2024 η περιοχή ανήκει και στα Παγκόσμια Γεωπάρκα της UNESCO, ως Γεωπάρκο Μετεώρων-Πύλης.

Διάβασε τον βράχο από κοντά

Πλησίασε στη βάση ενός βράχου και θα δεις κροκάλες κάθε μεγέθους και χρώματος, δεμένες μέσα στο πέτρωμα. Κατά το Γεωπάρκο, είναι κομμάτια από μεταμορφωμένα, γρανιτικά και ανθρακικά πετρώματα των βουνών γύρω από την Αύλακα, που τα έφεραν εδώ τα ποτάμια.

Μετά κάνε ένα βήμα πίσω. Οι οριζόντιες ζώνες στις πλευρές των βράχων είναι οι στρώσεις του παλιού δέλτα, κροκαλοπαγή και ψαμμίτες εναλλάξ. Εκεί που τα μαλακότερα στρώματα φθείρονται πιο γρήγορα ανοίγουν κοιλότητες, τα ταφόνια· σύμφωνα με το Γεωπάρκο ακολουθούν κυρίως τη στρωμάτωση, γι’ αυτό σχηματίζουν οριζόντιες σειρές.

Τι να προσέξεις

• Ταφόνια βλέπεις καθαρά στη δυτική έξοδο της Καλαμπάκας προς το Καστράκι, στους βράχους Αμπάρια και Μπάντοβα.
• Κοίτα κυρίως τις νότιες πλευρές: εκεί αναπτύσσονται περισσότερο τα ταφόνια, λόγω του ήλιου και των καιρικών συνθηκών.
• Νότια από το Καστράκι στέκεται το Αδράχτι, ένας μοναχικός στύλος, απομεινάρι μεγαλύτερου βράχου, που απεικονίζεται ήδη σε χαλκογραφίες του 18ου αιώνα.
• Οι στρώσεις και οι κροκάλες ξεχωρίζουν καλύτερα με πλάγιο φως, νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα.
• Άφησε τις κροκάλες στη θέση τους: είναι κομμάτι ενός μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς.