Ο ασπροπάρης και οι φτερωτοί φύλακες των βράχων

Βράχοι που είναι και σπίτι

Οι περισσότεροι έρχονται στα Μετέωρα για τους βράχους και τα μοναστήρια. Οι ίδιοι βράχοι όμως, μαζί με τα δάση και τα λιβάδια των Αντιχασίων, ανήκουν στο δίκτυο Natura 2000: η περιοχή είναι Ζώνη Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά (GR1440005) και Τόπος Κοινοτικής Σημασίας (GR1440003). Σύμφωνα με την αξιολόγηση της IUCN για τα Μετέωρα (World Heritage Outlook, 2025), εδώ έχουν καταγραφεί 163 είδη πουλιών, από τα οποία τα 120 φωλιάζουν στην περιοχή.

Η ίδια αξιολόγηση κατατάσσει την περιοχή στους βασικούς τόπους αναπαραγωγής του τσίφτη (Milvus migrans) στην Ελλάδα και αναφέρει ακόμη την αετογερακίνα (Buteo rufinus), τον κραυγαετό (Clanga pomarina) και το χρυσογέρακο (Falco biarmicus). Το πιο σπάνιο πουλί των βράχων όμως είναι ο ασπροπάρης (Neophron percnopterus).

Από 50 ζευγάρια σε ένα πουλί

Ο ενήλικος ασπροπάρης έχει λευκό φτέρωμα, μαύρα πρωτεύοντα φτερά και γυμνό πορτοκαλί πρόσωπο· τα νεαρά είναι σκούρα καφέ. Κατά την έκθεση της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας για το είδος (2015), τα Μετέωρα ήταν κάποτε το προπύργιό του στην ηπειρωτική Ελλάδα, με περίπου 50 ζευγάρια το 1980, ενώ τον Αύγουστο του 1979 είχαν μετρηθεί εδώ 143 πουλιά μαζί. Το 2003 τα ζευγάρια υπολογίζονταν γύρω στα 10 και το 2020, κατά την IUCN, στην ευρύτερη περιοχή είχε μείνει ένα μόνο πουλί.

Το 2024, σύμφωνα με τον ΟΦΥΠΕΚΑ, ένα ζευγάρι φώλιασε ξανά και μεγάλωσε νεοσσό, τον πρώτο στην περιοχή από το 2018. Ο νεαρός, ο Ίωνας, δεν τα κατάφερε: ο πομπός του σταμάτησε να εκπέμπει νότια της Κω, στο πρώτο του ταξίδι προς την Αφρική. Τον Απρίλιο του 2025 το ένα από τα δύο πουλιά του ζευγαριού επέστρεψε στον βράχο όπου κρατά την επικράτειά του πάνω από δέκα χρόνια. Η IUCN (2025) σημειώνει ότι η περιοχή έχει μία από τις τελευταίες τέσσερις έως έξι επικράτειες του είδους σε όλη την Ελλάδα.

Τι τον απειλεί, τι τον βοηθά

Ο ασπροπάρης είναι «Κρισίμως Κινδυνεύον» είδος στον Κόκκινο Κατάλογο των Απειλούμενων Ειδών της Ελλάδας (ΟΦΥΠΕΚΑ, 2024) και «Κινδυνεύον» σε παγκόσμιο επίπεδο κατά την IUCN. Η μεγαλύτερη απειλή εδώ είναι τα δηλητηριασμένα δολώματα: τρέφεται με ψοφίμια και, όπως γράφει ο ΟΦΥΠΕΚΑ, μία μόνο φόλα μπορεί να αποβεί μοιραία. Κατά την IUCN, από το 2012 έχουν δηλητηριαστεί στην περιοχή τουλάχιστον τέσσερις ασπροπάρηδες, ενώ το πρόγραμμα Egyptian Vulture New LIFE καταγράφει ως απειλές και την ανεξέλεγκτη αναρρίχηση και τον φωτισμό των βράχων.

Από τον Μάιο του 2024 λειτουργεί ειδική ταΐστρα και ομάδες με εκπαιδευμένους σκύλους ψάχνουν για φόλες. Την παρακολούθηση κάνει η Ορνιθολογική με το Δασαρχείο Καλαμπάκας, με χρηματοδότηση του ΟΦΥΠΕΚΑ. Η IUCN (2025) βλέπει ήδη λιγότερα κρούσματα δηλητηρίασης, με ένα μόνο καταγεγραμμένο το 2024.

Τι να προσέξεις

• Κιάλια αντί για κοντινή απόσταση. Παρατήρησε από ανοιχτά σημεία θέας· δεν χρειάζεται να πλησιάσεις τους βράχους.
• Αν το πουλί αντιδρά, είσαι πολύ κοντά. Ο βρετανικός κώδικας παρατηρητών πουλιών (Birdwatchers’ Code) λέει ότι αν ένα πουλί πετάξει μακριά ή βγάζει συνεχώς φωνές συναγερμού, έχεις πλησιάσει πολύ· ένα πουλί που ενοχλείται μπορεί να μείνει μακριά από τη φωλιά του.
• Ησυχία. Μίλα χαμηλόφωνα και μην παίζεις ήχους πουλιών από το κινητό την περίοδο αναπαραγωγής (Birdwatchers’ Code).
• Φωλιές και drones. Αν δεις πουλί να μπαίνει σε σχισμή βράχου, μη δημοσιεύσεις το σημείο και κράτα τα drones μακριά από τους βράχους. Είναι σύσταση καλής πρακτικής, όχι αναφορά σε συγκεκριμένο νόμο.
• Εποχή. Οι ενήλικοι ασπροπάρηδες φτάνουν στην Ελλάδα συνήθως από μέσα Μαρτίου ως μέσα Απριλίου και φεύγουν για την Αφρική από αρχές Αυγούστου ως μέσα Σεπτεμβρίου (Ορνιθολογική, 2015). Τον χειμώνα δεν θα τους δεις.